Bir Defterin İçinden Başlayan Hikâye
Kayseri’nin soğuk sabahları vardır, insanın içine işleyen bir sessizliği olur. O sessizlikte uyanınca bazen kendi düşüncelerimin bile sesini daha net duyarım. 25 yaşındayım ve kendimi bildim bileli defter tutarım. Kalemi elime aldığımda dünya biraz yavaşlar, içimde biriken şeyler sayfaya dökülür ve hafiflerim.
O gün de öyleydi. Pencerenin kenarında oturmuş, buğulu camın ardından sokağa bakıyordum. İçimde garip bir sıkışma vardı. Ne olduğunu tam adlandıramıyordum ama bir şeyler eksikti. Belki de cevaplarını bulamadığım soruların ağırlığıydı.
Defterimi açtım ve yazmaya başladım. Ama o gün yazdığım şeyler sıradan değildi. Çünkü zihnimde dönüp duran bir kavram vardı: Celî kıyas ne anlama gelir?
Bunu ilk kez fakültede duymuştum. Ama o gün, sadece bir ders konusu olmaktan çıkmıştı. Hayatımın içine sızmış, bir duygunun adı gibi kalbime yerleşmişti.
Celî Kıyas ile İlk Karşılaşma
Bilytica takipçilerine merhaba! Bu yazımız “Celî kıyas ne anlama gelir” konusunu seven herkes için hazırlandı.
O gün sınıfta hoca tahtaya iki kelime yazmıştı: kıyas ve celî kıyas.
Sanki basit bir şey anlatıyormuş gibi başlamıştı ama sesi gittikçe ciddileşmişti.
“Celî kıyas,” demişti, “benzerlik yönü açık olan, illetin yani hükmün sebebinin net şekilde görülebildiği kıyastır.”
O an not alırken elim durmuştu. Çünkü bu cümle bana sadece bir hukuk terimi gibi gelmemişti. İçimde başka bir yere dokunmuştu.
Ben o sırada başka bir şey düşünüyordum: Hayatta bazı şeyler de bu kadar açık değil mi zaten?
Mesela bir insanın üzgün olduğu gözlerinden anlaşılır. Bir dostun uzaklaştığında aslında neyi hissettirdiği bellidir. Belki de hayatın içinde de bir tür celî kıyas vardı.
Ama sonra işler değişti.
Bir Arkadaşın Sessizliği
Üniversitede en yakın olduğum arkadaşım Emre vardı. Aynı sırayı paylaşır, aynı kantinde çay içer, aynı hayallerden konuşurduk.
Son zamanlarda değiştiğini fark ettim. Önce mesajları azaldı. Sonra buluşmalar ertelendi. En sonunda ise sadece “yoğunum” kelimesine sıkışan cevaplar kaldı.
İçimde bir şey kırılıyordu ama adını koyamıyordum.
Bir gün yine kampüsün arka bahçesinde otururken ona baktım. Gözleri başka bir yerdeydi. Konuşuyordu ama orada değildi sanki.
O an içimden geçen şey çok netti: “Bu bir celî kıyas gibi.”
Çünkü sebep ortadaydı. İllet belliydi. Uzaklaşma açıktı. Ama ben yine de kabul etmek istemiyordum.
Gerçeği Görmek Ne Zaman Acıtır?
Celî kıyas bana sadece bir mantık yöntemi gibi değil, bir yüzleşme gibi gelmeye başladı. Çünkü bazı şeyler o kadar açık olur ki, görmezden gelmek bile bir tür çaba ister.
Emre’nin uzaklaşması da öyleydi.
Bir gün dayanamayıp sordum.
“Bir şey mi var?”
Cevap vermeden önce uzun süre sustu. O sessizlik, bütün cevaplardı aslında.
“Yok bir şey,” dedi sonra.
Ama gözleri başka bir şey söylüyordu.
İşte o an anladım ki hayatın içinde bazı kıyaslar sadece derslerde kalmıyor. İnsan ilişkilerinde de kendini gösteriyor. Ve en zor olanı, bu kıyasın doğruluğunu kabul etmek oluyor.
Celî Kıyas Ne Anlama Gelir ve Hayatla Bağı
O gün eve döndüğümde defterimi açtım ve uzun uzun yazdım. Kendime anlatır gibi, sanki içimdeki karmaşayı düzene sokmaya çalışır gibi.
Celî kıyas ne anlama gelir?
Bu sorunun cevabını sadece kitaplardan değil, yaşadıklarımdan da öğrenmeye başlamıştım.
Celî kıyas, benzerlik yönü açık olan durumlarda yapılan mantıksal çıkarımdır. Yani hükmün sebebi gizli değildir, herkes tarafından kolayca görülebilir.
Ama ben bunu sadece bir tanım olarak görmedim artık.
Hayatta da bazı şeyler böyleydi:
Bir dostun uzaklaşması
Bir bakışın soğuması
Bir ses tonunun değişmesi
Hepsi aslında açık bir “sebep-sonuç” taşıyordu.
Ama insan kalbi, çoğu zaman bunu kabul etmek istemiyordu.
İçimdeki Çatışma
İlginizi Çekebilecek İçerik: Cam kettle kireç tutar mı ?
En zor kısmı da burasıydı.
Ben gerçeği görüyordum ama içimde başka bir taraf onu reddediyordu. Sanki iki farklı ben vardı. Biri mantıkla konuşuyor, diğeri duygularla direniyordu.
Kayseri’nin o gri akşamlarında yürürken kendi iç sesimi dinliyordum. Rüzgar yüzüme vurdukça düşüncelerim daha da netleşiyordu.
“Bunu kabul edersen bir şeyler bitecek,” diyordu içimdeki ses.
Ama diğer taraf çok daha sakin konuşuyordu:
“Zaten bitmiş.”
Bir Cami Avlusunda Düşünmek
Bir akşam yürüyüşe çıktım. Şehrin eski mahallelerinden geçerken bir caminin avlusuna girdim. Taş duvarlar, sessiz bir huzur gibi etrafımı sardı.
Orada otururken, derslerde öğrendiğim şeyler zihnimde yeniden canlandı. Celî kıyas, basit bir mantık yöntemi değilmiş gibi geldi o an. Sanki hayatın kendisi gibi.
Açık olanı görmek… Ama yine de kabullenmekte zorlanmak.
Elimde defterim vardı. Şöyle yazdım:
“Bazen hayat bana bir hükmün sebebini o kadar açık gösteriyor ki, kaçacak yer kalmıyor. Ama yine de insan, kalbini ikna edemiyor.”
O an içimde bir şey çözüldü.
Kaybedilen Dostlukların Ardından
Emre ile olan dostluğumuz tamamen bitmedi belki ama eski hali de kalmadı. Artık birbirimize daha az yazıyoruz. Görüşmeler nadirleşti.
İlk zamanlar bunu kabullenemedim. İçimde sürekli bir eksiklik hissi vardı. Sanki bir parçam geride kalmış gibi.
Ama zaman geçtikçe anladım ki bazı ilişkiler de tıpkı celî kıyas gibi açık işaretler verir. O işaretleri görmemek, gerçeği değiştirmiyor.
Sadece acıyı uzatıyor.
Celî Kıyasın Bana Öğrettikleri
Şimdi geriye dönüp baktığımda, o ders gününü çok daha farklı anlıyorum. Celî kıyas bana sadece bir mantık konusu değil, bir farkındalık kazandırdı.
Hayatın içinde:
Bazı cevaplar nettir
Bazı işaretler gizlenmez
Ve bazı sonuçlar kaçınılmazdır
Ama insan yine de duygularıyla mücadele eder.
Ben de ettim.
İçimdeki Büyüme
Artık defterime yazdığım şeyler değişti. Daha az soru, daha çok kabul var satırlarda.
Kayseri’nin sabahlarında yürürken içimde eskiye göre daha sakin bir ses var. Her şeyin hemen çözülmesi gerekmiyor artık.
Bazı şeyler açıkça görünür ve öyle kabul edilmelidir.
Celî kıyas bana bunu öğretti.
Son Bir Düşünce
Bir gün yine Emre’yi gördüm uzaktan. Göz göze geldik. Ne o koştu ne ben.
Sadece başımızı hafifçe eğdik.
O an anladım ki bazı hikâyeler bitmez, sadece şekil değiştirir.
Ve bazı gerçekler, ne kadar zor olsa da, zaten en başından beri açıktır.
Tıpkı celî kıyas gibi.