Kayışı sıyırmak ne anlama gelir?
Bilytica olarak bu yazımızda “Kayışı sıyırmak ne anlama gelir” konusunu masaya yatırıyoruz. Keyifli okumalar!
O gün Kayseri’nin sabahı bildiğim tüm sabahlardan farklıydı. Hava soğuktu ama öyle kemiklere işleyen cinsten değil; daha çok insanın içine bir şeyleri hatırlatan bir soğuk vardı. Annem “geç kalma” diye seslenmişti kapıdan ama o cümleyi tam duymadım bile. Çünkü aklım başka yerdeydi. Arabaya bindiğimde içimde garip bir huzursuzluk vardı, sanki bir şey olacakmış gibi.
Sonra o ses geldi.
Motorun içinden gelen o ince, kesik kesik tıkırtı… İlk başta radyodan sanmıştım. Ama radyo kapalıydı. Ayağımı gazdan çekmeden önce içimde bir şeyin koptuğunu hissettim. Araba bir an silkindi. Direksiyon elimde ağırlaştı. Ve o an, daha sonra ustanın “kayışı sıyırmış” dediği şeyin ne anlama geldiğini henüz bilmiyordum.
—
O an: Sessiz bir kırılma
Araba yolun ortasında tamamen durmadı. Ama artık “gitmiyordu”. Sanki biri içeride bir şeyi yarım bırakmış gibi… Motor çalışıyor gibiydi ama aslında çalışmıyordu.
İşte tam o an, içimde bir panik yükseldi. Kalbim hızlı atıyordu ama dışarıdan bakınca sadece direksiyon başında oturan sıradan biriydim. İnsan böyle anlarda ne yapacağını bilmiyor. Ayağımı debriyaja tekrar bastım, vites değiştirdim, tekrar denedim. Ama hiçbir şey değişmedi.
O sırada yanımdan geçen bir minibüs korna çaldı. O korna sesi bile bana sanki “burada bir şey ters gidiyor” diye bağırıyordu.
Aracı sağa çektim. Kontağı kapattım.
Ve o sessizlik…
Motor sustuğunda sadece dış dünyanın sesi kaldı. O an fark ettim ki, bazı sessizlikler rahatlatmaz; insanın içine çöker.
—
Ustanın söylediği cümle: “Kayışı sıyırmış”
Çekici gelene kadar arabada oturdum. Telefon elimdeydi ama kimseyi aramak gelmiyordu içimden. Çünkü açıklayamadığım bir şey vardı: sanki sadece bir arıza değil, daha büyük bir şey olmuştu.
Sanayiye götürdüklerinde usta kaputu açtı. Bir süre baktı. Hiç konuşmadı. O sessizlik beni daha çok korkuttu.
Sonra elini silerek söyledi:
“Kayışı sıyırmış bu.”
O an kelimeyi ilk kez duyuyordum. Sıyırmak… Normalde bıçakla bir şey kesmek gibi bir şey çağrıştırıyor insana. Ama burada bambaşka bir şey vardı.
Usta devam etti:
“Triger kayışı diş atlamış. Motor zamanlaması kaçmış. Bu halde çalışmaz zaten.”
O cümleyi duyunca içimde bir boşluk oldu. Sanki araba değil de benim bir planım yarıda kalmış gibiydi.
—
Kayışı sıyırmak ne anlama gelir? (Gerçek karşılığıyla)
Sonra öğrendim.
“Kayışı sıyırmak”, triger kayışının dişlerinin aşınması, kayması ya da kopmaya yaklaşması demekti. Motorun en hassas düzeni bozuluyordu. Krank mili ile eksantrik mili arasındaki o kusursuz uyum artık yoktu.
Bu uyum bozulunca motorun içinde her şey yanlış zamanda çalışmaya başlıyordu. Supaplar, pistonlar… Hepsi birbirine uyumsuz bir orkestraya dönüşüyordu.
Ve bu sadece teknik bir sorun değildi.
Bu, motorun kendi düzenini kaybetmesiydi.
Ben o gün bunu bilmiyordum. Sadece ustanın yüzüne bakıyordum ve içimden “ne kadar tutar?” sorusu geçiyordu. Ama o soru bile eksik kalıyordu.
Çünkü mesele para değildi sadece.
—
İçimdeki kırılma: arabadan fazlası
Arabayı ilk aldığım günü hatırladım. İkinci eldi ama benim için ilk arabamdı. O heyecanı hâlâ unutamam. Kayseri’de Erciyes yoluna ilk çıktığım gün, camı açıp soğuğu yüzümde hissetmiştim. Kendimi özgür sanmıştım.
Şimdi ise aynı araba sanayide lifte kaldırılmış, içi açılmış bir metal yığınıydı.
O an garip bir şey hissettim. Üzüntüydü ama sadece arabaya değil. Sanki bir şeyleri doğru yapamamışım gibi.
İçimden açıkça söyledim:
“Ben bunu nasıl kaçırdım?”
—
Ustanın hikâyesi ve gerçekler
İlgili Makale: Kayısı ağacına sonbaharda hangi gübre atılmalıdır ?
Usta sigarasını yaktı ama içmedi. Sadece elinde tuttu. Sonra bana döndü:
“Bak evlat, bu kayışı sıyırmak dediğin şey bir anda olmaz. Günlerce, haftalarca gelir. Ses yapar, titrer, uyarır… Ama kimse bakmaz.”
O an sustum.
Çünkü o cümle aslında sadece araba için değil, hayat için de geçerliydi.
Usta devam etti:
“İnsanlar genelde motor patlayınca gelir. Öncesini kimse görmek istemez.”
Bu cümle içime oturdu.
Ben o gün aslında sadece bir arıza duymamıştım. Bir ihmalin sesini duymuştum.
—
Beklemek: sanayide geçen uzun saatler
Araba lifte alınmış haldeyken ben plastik bir sandalyeye oturdum. Etrafta yağ kokusu, metal sesleri, sürekli çalışan bir tempo vardı.
Bir köşede başka bir adam arabasının başında bekliyordu. O da benim gibi suskundu. Yüzüne baktım, sanki o da bir şeyleri yeni öğrenmiş gibiydi.
Telefonuma baktım. Bildirimler vardı ama hiçbirine girmek istemedim.
Çünkü o an dış dünya çok uzak geliyordu.
Kayışı sıyırmak… kelime kafamda dönüp duruyordu.
Sanki sadece bir teknik arıza değil, bir “kopuş” gibi hissediyordum.
—
Masraf değil, ders
Usta parçaları gösterdiğinde artık işin ciddiyetini anlamıştım. Kayış gerçekten yıpranmıştı. Bazı dişler yok gibiydi.
“İyi ki tamamen kopmamış,” dedi.
O cümle bile bir rahatlama getirmedi bana. Çünkü “kopsa ne olurdu?” sorusu zaten zihnimdeydi.
O gün öğrendiğim şey şuydu:
Bazı şeyler bozulmadan önce uyarır. Ama biz genelde o uyarıları duymayız.
—
Kayışı sıyırmak ne anlama gelir? sadece teknik bir arıza değil
Zamanla şunu fark ettim. Bu olay sadece bir motor problemi değildi.
“Kayışı sıyırmak”, aslında düzenin bozulmasıydı.
Bir şeylerin senkronunun kaçmasıydı.
Hayatta da böyle anlar yok mu zaten?
Her şey yolundayken fark etmediğin küçük gecikmeler… Küçük sesler… Küçük ihmaller…
Sonra bir gün hepsi bir anda görünür hale geliyor.
—
Kayseri’ye dönüş: sessiz bir yolculuk
Araba tamirden sonra çalıştı ama benim için aynı araba değildi artık. Direksiyon daha ağır geliyordu sanki.
Kayseri’ye dönerken müzik açmadım. Yol boyunca sadece motor sesini dinledim. Bu kez her tıkırtıya dikkat ettim.
Her ses bana bir şey söylüyor gibiydi.
O gün ilk defa bir arabanın sadece gitmediğini, aynı zamanda “konuştuğunu” hissettim.
—
Sonrasında kalan his
Eve vardığımda gece olmuştu. Annem kapıyı açtı, yüzüme baktı ve “bir şey mi oldu?” dedi.
Cevap veremedim.
Çünkü olan şey tek bir cümleye sığmıyordu.
Sadece şunu biliyordum:
Bir kayış sıyrıldığında, sadece motor değil, insanın içindeki güven de biraz çiziliyor.
Ve o çizik, kolay kolay geçmiyor.